“Sürecin altyapısını hazırlamak ve kamuoyunu bilgilendirmek” amacıyla kurulan ve 19 toplantı yapan “Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu” dinleme faslını bitirdi. Komisyonda temsil edilen partiler, çözüm süreci ile ilgili yapılacak yasal düzenlemelere yönelik önerilerini içeren raporlarını meclis başkanlığına sundular. Önümüzdeki dönemde partilerin raporları ortak rapora dönüştürülmeye çalışılacak ve hazırlanacak ortak rapor meclis genel kuruluna sunulacak.
Partilerin raporlarında öne çıkan noktalar:
AKP
AKP’nin 60 sayfa ve 15 başlıktan oluşan raporunda; yasal düzenlemeye geçilmesi “silah bırakma ve örgütün varlığının sona ermesinin teyidi ve tespiti” koşuluna bağlanıyor.
“Sadece varlığını sona erdirdiği devletçe tespit edilen terör örgütleri” için uygulanacak “müstakil-geçici kanun” yapılması öneriliyor.
Raporda;
“Kayyum uygulamasının kaldırılabileceğine” ilişkin net bir ifade yok.
“Terörün ortadan kalkmasıyla birlikte terör dolayısıyla alınan siyasi-hukuki-idari tedbirlerin uygulanmasına gerek kalmayacaktır” deniliyor.
“Umut hakkı”na ilişkin bir ifade yok.
CHP
53 sayfalık raporunda CHP sürece özel bir yasal düzenleme önermiyor.
Raporda:
AYM ve AİHM kararlarına uyulması, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi ve belediyelere kayyum atanması uygulamasına son verilmesi isteniyor.
23 Mart’ta tutuklanarak İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı görevinden uzaklaştırılan partinin cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu olmak üzere tüm CHP’li belediye başkanı ve siyasetçilerin serbest bırakılması gerektiği belirtiliyor.
“Terörle Mücadele Kanunu ve Türk Ceza Kanunu’ndaki ifade özgürlüğünü engelleyen hükümlerin” kaldırılması, “Halkı kin ve düşmanlığa tahrik” suçunun yeniden düzenlenmesi talep ediliyor.
MHP
120 sayfalık raporunda MHP “sürece özgü özel bir yasa” çıkarılmasını istiyor.
Raporda:
PKK’nın varlığının sona erdiğinin resmi makamlarca teyidinin ardından, hasta ve yaşlı hükümlüler için infaz ertelemesi yoluna başvurulması öngörülüyor.
“Silah bırakma, adli süreç, rehabilitasyon” olmak üzere üç aşamalı bir süreçten söz ediliyor.
İlk aşamada “silahların eksiksiz bırakılması”, ikinci aşamada “örgüt mensuplarının adli mercilere teslim olması”, üçüncü aşamada ise “rehabilitasyon sürecinin işletilmesi” öneriliyor.
AİHM ve AYM kararlarına uyularak başta Selahattin Demirtaş’ın da aralarında bulunduğu siyasi tutukluların tahliyesi ve kayyum uygulamasına son verilmesi gibi adımların atılabileceğine dikkat çekiliyor.
“Umut hakkı” ile ilişkili tartışmalar da hatırlatılıyor, ancak “umut hakkı”nın tahliye anlamına gelmediği, yalnızca infaz rejiminin yeniden değerlendirilmesiyle sınırlı olduğu ifade ediliyor.
DEM Parti
Dem Parti’nin raporu 99 sayfadan oluşuyor.
Raporda:
PKK’nin feshi sonrası dönemin, “Barış ve Demokratik Toplum Süreci” olarak tanımlandığına ve bunun hukuki zemine kavuşturulması gerektiğine işaret ediliyor.
“Barış Yasası” çıkarılması, kayyum uygulamasının sona erdirilmesi, anadilde eğitimin önünün açılması, AİHM ve AYM kararlarının eksiksiz uygulanarak siyasi hükümlülerin tahliye edilmesi, “umut hakkı”nın Abdullah Öcalan dahil ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanlar için yasal güvenceye bağlanması isteniyor.
Yeni Yol Grubu
Anadilde öğretim ve eğitimin anayasal güvence altına alınması ve “Anayasal vatandaşlık” öneriliyor.
Anayasa’nın 66. maddesine ilişkin tartışmalara dikkat çekilerek, “Türkiye Cumhuriyeti’ne vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkesin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olduğunun kabul edilmesi” gerektiği belirtiliyor.
Ayrıca Siyasi Partiler Kanunu ile TMK, TCK ve İnfaz Kanunu’nda değişiklikler yapılması öneriliyor.
HÜDA PAR
Hüda Par 57 sayfalık raporunda, Kürtçenin eğitim dili olarak kabul edilmesini, anayasadaki vatandaşlık tanımının değiştirilmesini, başta Şeyh Said olmak üzere, “Kürt âlimlerine” geçmişte yapılanların “zulüm” olarak resmen kabul edilip devlet adına özür dilenmesini, Said-i Nursi, Şeyh Said ve Seyit Rıza’nın mezar yerlerinin açıklanmasını, “devletin geçmişte yaptığı yanlışlarla yüzleşmesi” kapsamında Dersim hadisesinde olduğu gibi hak sahiplerinden özür dilenmesini, vatandaşlığa kabul işlemlerinde başka ülke vatandaşı olan Kürtlere de Batı Trakya ve diğer bölgelerden gelen Türk kökenli kişilere sağlanan kolaylık ve ayrıcalıkların tanınmasını önerdi.
TİP
10 maddelik öneri sunan TİP’in önerileri arasında; AİHM ve AYM kararlarının uygulanması, komisyonun da bu yönde yazılı ortak irade beyanı sergilemesi, başta “barış akademisyenleri” olmak üzere Kanun Hükmünde Kararnamelerle işsiz bırakılanların görevine iadesi, toplumsal barışın sağlanması için “Hakikat ve Hafıza Komisyonları kurulması” var.
Birbirine benzeyen ve benzemeyen partilerin çözüm önerilerinin ve yasal düzenleme önerilerinin nasıl ortak rapora dönüştürüleceğini önümüzdeki dönemde göreceğiz.
Her hâlükârda pazarlıklar, görüşmeler devam ediyor. Pazarlıkların ve görüşmelerin nereye evrileceğini süreç gösterecektir.
22 Aralık 2025
