Dersim soykırımının üzerinden 89 yıl geçti. 1937’de Dersim’de devlete karşı isyan değil, T.C. devletinin soykırımına karşı bir direniş hareketi gelişti. T.C. devleti plânlı, programlı bir soykırımın hazırlıklarına çok önceden başlamıştı. Dersim katliamından bahsederken, ‘isyan’ nitelemesini yakıştırmak tarihi bir yanılgıdır. Dersimliler yok edileceklerini anlamışlardı. Önlerinde iki yol vardı. Ya ceberut devletin zulmüne evet deyip yok olmaya razı olacaklardı! Ya da ceberut devletin zulmüne karşı direnişi seçeceklerdi. 1936-1938 yıllarında T.C. devletinin Dersim’de yaptığı soykırıma karşı, Dersimlilerin bir bölümü direnişi seçerken, bir bölümü de devletin yanında yer aldı.
Dersim 1937–38, yalnızca geçmişte yaşanmış bir “acı” olarak değil, merkezi devlet iktidarının siyasal, askerî ve ideolojik zor yoluyla bir toplumu boyun eğdirme süreci olarak değerlendirilmelidir. Mesele, birkaç yöneticinin kişisel hatasına indirgenemez; dönemin tek parti devletinin Kürt ve Alevi topluluklarını kendi merkezi ulus-devlet projesine tabi kılma siyasetinin bir parçasıdır.
Asıl mesele, egemen ulusun devletinin ezilen halk üzerindeki zorunu teşhir etmek ve ezilen halkların kendi kaderini tayin hakkını savunmaktır. Bu nedenle Dersim’i yalnızca geçmişin bir trajedisi olarak anmak yetmez. Devletin soykırım, katliam, zorunlu iskân, sürgün ve kültürel asimilasyon politikalarının siyasal sorumluluğu açıkça ortaya konulmalıdır.
Seyit Rıza ve arkadaşlarının idamları da bu çerçevede değerlendirilmelidir. Bir halkın önderlerinin göstermelik bir yargı süreciyle katledilmeleri, yalnızca bireysel bir adaletsizlik değil, siyasal teslimiyet dayatmasının bir biçimidir.
Bugün yapılması gereken, Dersim’in acısını milliyetçi bir karşıtlığa hapsetmek değil; soykırımı, katliamı, inkârı ve asimilasyonu üreten devlet mekanizmasını teşhir etmek ve ezilen halkların eşitlik, özgürlük ve kendi kaderini tayin hakkını savunmaktır. Gerçek yüzleşme, devletin geçmişiyle hesaplaşmasının ötesinde, aynı baskı ilişkilerinin bugün yeniden üretilmesini engelleyecek demokratik ve eşitlikçi bir toplumsal düzen mücadelesini gerektirir.
Dersim’in hafızası susturulamaz. Egemenler bugün kendi uyduruk tarihlerini yazadursunlar, gerçek halkın yaşadığıdır ve bu halk bu inkar politikalarına karşı tarihini unutmayacaktır!
Dersim’i Tertelesini unutmayacağız! Unutturmayacağız!
13 Kasım 2026
Soykırımın 84’üncü yıldönümünde sitemizde yayınlanan, soykırımın arka planı, Şark Islahat Plânı, Koçuşağı katliamı, soykırıma giden süreci ve soykırımı inceleyen makalemizi yeniden paylaşıyoruz.
