Yeni Dünya İçin Çağrı, sayı 224’de ekoloji üzerine bir yazı serisine başlamış ve bilimsel genel tanımlar üzerinde durmuştuk. Bu sayımızda ise siyanürlü altın madeni işletmeciliğini ele alarak ve kapitalizmin bakış açısına da değinerek konumuza devam ediyoruz. Bir sonraki yazımızda altın madenciliğinin tarihçesi ve gerekliliği konularını irdeleyeceğiz.
Siyanür hakkında genel bilgiler
Ekolojik mücadelede bu kadar öne çıkan siyanür nedir, neden zararlıdır? Zararlı olduğu hâlde neden hâlâ ısrarla kullanılmaktadır?
Tanımına baktığımızda siyanür (CN), karbon (C) ve azot (N) elementlerinden oluşan, kanserojen olmayan ama hücrelerin oksijen kullanmasını engelleyerek ölümüne neden olan, yüksek toksisiteye (zehirliliğe) sahip kimyasal bir bileşiktir. Hidrojen siyanür (HCN), potasyum siyanür (KCN) ve sodyum siyanür (NaCN) gibi türevleri vardır.
Siyanür, hücrelerdeki solunum sürecini engelleyip oksijen kullanımını önleyerek enerji üretimini durdurur. Öncellikle kalp ve beyin olmak üzere tüm hayati organları etkileyerek ölümlere yol açar. Siyanür ile temas edilmesi durumunda nefes darlığı, baş dönmesi, kas spazmları, bilinç kaybı gibi belirtiler ortaya çıkar. Uzun süre düşük dozlara maruz kalmak yavaş yavaş zehirlenmeye ve çoklu organ yetmezliklerine neden olur. Kullanıldığı ortamlarda, özellikle madencilikte çevrenin ekolojik dengesini bozar, yararlı mikroorganizmaları ve böcekleri yok eder.
Siyanürün insan vücuduna geçişi solunum, dokunma ve yutulma yollarıyla olur. Doğada, acı badem ve elma çekirdeği gibi bazı bitki ve meyvelerde az miktarda doğal olarak bulunur. Örneğin hidrojen siyanür (HCN) içeren çiğ badem tüketimine çok dikkat etmeli, zira 5-8 adetten fazla tüketmemesi önerilmektedir. Ayrıca yün, ipek, pamuk, kâğıt gibi azot ve karbon içeren maddelerin yanı sıra plastik ve diğer polimerler gibi sentetik maddelerin yanmasıyla da hidrojen siyanür (HCN) oluşur, bu duman solunmamalıdır.
Siyanürün yoğun olduğu ortamlarda acı badem kokusu duyulur. O zaman kokunun kaynağını araştırıp önlem almalıdır. Tabii öncelikle koruyucu elbise ve özel maskeler kullanmak gerekir. Klasik maskeler siyanüre karşı işe yaramaz. Bu kadar tehlikeli olduğu hâlde madenlerde neden kullanılmaktadır? Çünkü en ucuz yöntemdir. Kapitalistler için ucuz olması yeterlidir.
Altın çıkarma yöntemlerinden biri de siyanür kullanımıdır. Siyanür, altın ve gümüş gibi değerli metallerin cevherlerinden ayrıştırılmasında oldukça etkili bir maddedir. Altın madenciliği; cevherin topraktan çıkarılması, kırma ve öğütme, siyanürleme veya zenginleştirme, eritme ve son olarak külçe altın hâline getirme süreçlerinden oluşur. En basite indirgeyip anlatırsak süreç şöyle işler:
Kırılıp ufalanan kaya ve topraklar büyük havuzlara yığılır. Üzerine siyanürlü solüsyon (su ve siyanür karışımı) püskürtülür. Cevher veya katı karışımındaki değerli metaller ve mineraller, bu sıvı çözücü içinde kimyasal çözünme yoluyla sıvı faza geçer ve topraktan kayadan ayrışır. Bu işleme yığın liçleme (Heap Leaching, liç kelimesi İngilizce leaching-süzme kelimesinden geliyor.) adı verilir. Bu sıvı, ayrıştırma tesislerine gönderilerek altın ayrıştırılır. Kalan siyanürlü su atık havuzlarında toplanırken katı atıklar da liç sahalarına yığılır.
Genel olarak bir ton topraktan (veya altın cevheri kayasından) ortalama 1 ila 10 gram arasında altın elde edilir; bu miktar madenin verimine (tenörüne) göre değişir. Türkiye’de bu ortalama, 2 ila 5 gram arasındadır.
Siyanür ayrıca, metalurji endüstrisi, plastik ve sentetik kauçuk üretimi, tarım ilacı (pestisit) yapımında ve bazı kimyasal reaksiyonlarda reaksiyonu hızlandırıcı (katalizör) olarak kullanılır. Elektro kaplama işlemlerinde iyi bir yüzey temizleyicidir. Eskiden fotoğrafçılıkta, film ve baskı süreçlerinde de siyanür türevleri kullanılırdı.
Siyanürün temizlenmesi
Siyanürün temizlenmesi, çevreye veya insanlara zarar vermeden etkisiz hâle getirilmesiyle gerçekleştirilir. Bunun için de çok çabuk reaksiyona girip başka maddelere dönüşebilme yeteneğinden yararlanılır. Tabii siyanürün türüne ve konsantrasyonuna bağlı olarak yöntemler değişir. Bu temizlik sadece profesyonel ekipler tarafından yapılabilir. Kullanılan yaygın temizleme yöntemleri şunlardır:
Kimyasal nötralizasyon: Bu yöntemde siyanür, halk arasında çamaşır suyu dediğimiz sodyum hipoklorit (NaClO) veya oksijenli su dediğimiz hidrojen peroksit(H₂O₂) gibi maddelerle reaksiyona sokularak daha az toksik bileşiklere dönüştürülür.
Biyolojik arıtma: Bazı bakteriler, siyanürü biyolojik süreçlerle parçalayabilir ve zararsız bileşiklere dönüştürebilir. Bu, çevreye en duyarlı yöntemdir.
Filtrasyon ve adsorpsiyon: Siyanür içeren sular; aktif karbon (C), bazı reçineler, endüstriyel atıklar, metal oksitler ve benzeri filtre materyalleri kullanılarak arıtılabilir. Bunlardan biyokömür, tarımsal atıkların oksijensiz ortamda yakılmasıyla elde edilir. Hindistan cevizi, fındık ve pirinç kabuklarının külleri gibi maddeler siyanürü zararsız hâle getirme kapasitesine sahiptirler. Termik santral ve demir-çelik fabrikalarının atıkları bile siyanürü yüzeylerinde tutarak onu etkisizleştir ve işe yararlar.
Toprak temizliği için, siyanürle kirlenmiş topraklar fırınlarda yüksek sıcaklıklarda ısıtılır. Gaz hâline dönüşen siyanür özel filtre sistemleri ile tutularak yok edilir. Topraktan tamamen ayrıştırılamadığı durumlarda siyanürün çevreye yayılmasını önlemek için toprak, çimento veya özel bağlayıcı kimyasallarla karıştırılır. Böylece yağmur sularıyla yeraltı sularına sızması (yıkanması) fiziksel olarak engellenmiş olur.
Siyanürün böyle temizlenme yöntemleri var da işletmeler neden bu yöntemleri uygulamazlar? Bu sorunun tek bir cevabı var: Kapitalizmin yüksek kâr ve rekabet hırsı. Doğa, kapitalistler açısından geleceğe aktarılması gereken bir hazine değildir. Onlar, hemen bugünden kasalarını olabildiğince doldurmak derdindedirler. Temizlik ek tesis gerektirir ve işlem sırasında da masrafa yol açar. Kısaca temizlik maliyetleri kârı azaltacaktır. Dolayısıyla temizleme işlemleri onlar için ekonomik değildir.
Daha önemli bir soru da insanlığın bu kadar altına ihtiyacı var mıdır? Bu konuyu yukarıda da belirttiğimiz gibi bir sonraki yazıda irdeleyeceğiz.
Siyanürlü altın madenciliğinin kısa tarihçesi
Dünyada altın madenciliğinde siyanür kullanımı ilk kez 1887 yılında İskoçyalı kimyagerler John Stewart Mac Arthur, Robert Forrest ve William Forrest tarafından geliştirilmiş ve ticari olarak ilk uygulama da 1889 yılında Yeni Zelanda’da yapılmıştı. Bugün dünyada altın üretiminin yaklaşık %85’inde siyanür kullanılmaktadır.
Türkiye’de siyanürle altın üretimi ve tesisleşme süreci 1985’te arama ruhsatlarının verilmesiyle gündeme gelmiş; neoliberal politikaların ve 24 Ocak kararlarının baş mimarı Turgut Özal’ın başını çektiği serbest ekonomi ortamında madencilik sektöründe yabancı sermayenin ve özel sektörün önü açılmıştı.
1989’da İzmir Bergama Ovacık’ta siyanürlü ayrıştırma yapacak tesis için çalışmalar ile hukukî ve çevresel tartışmalar, köylü eylemleri başlamıştı. Bergama köylü hareketi, Bakırçay Ovası’ndaki 17 köyün ortasında Türkiye’nin ilk altın madeni işletmesinin kurulmaya başlanması ile ortaya çıkmıştı. Köylüler, başlangıçta arazilerinin değerleneceği ve çocuklarına iş olanağı doğacağı düşüncesiyle sevinmişlerdi. Ancak altının siyanürle ayrıştırılacağı ve atıkların köylerinde depolanacağını öğrenince, sevinçleri yerini korku ve endişeye bıraktı. 1990-1996 yılları arasında yaşam haklarını korumak için oldukça yaratıcı ve dikkat çekici protestolar gerçekleştirdiler. Sembolik olarak çevre gruplarıyla birlikte maden genel müdürünü şehirden kovdular, belden yukarıları çıplak şekilde bildiri dağıttılar ve Çanakkale-İzmir karayolunu 8 saat trafiğe kapadılar.
Hareket çevrenin korunması ile sınırlı kalmadı, anti-emperyalizm ve hukukun üstünlüğü gibi temaları da işleyerek geniş bir halk kesiminden destek aldı. Özellikle yerel yönetim ve kanaat önderleri de eylemlere destek verdiler. Köylüler, bilimsel ve hukuksal bir altyapı oluşturarak siyanürlü madenciliğe karşı topyekûn bir duruş sergilediler. Ama sistemin uşakları da boş durmadı, köylülerin “dış güçler” tarafından yönlendirildiği ve casusluk yaptıkları iddiaları harekete büyük darbe vurdu. Tüm dünyada yankı uyandırabilecek bir meşruiyete ve kitleselliğe ulaşmasına rağmen bir köylü hareketi olmaktan ileri gidemedi, sınıf mücadelesi olarak örgütlenemedi. Ovacık Altın Madeni,2001’de, hukukî süreçlerin ardından siyanürleme yöntemiyle üretime geçen Türkiye’nin ilk altın madeni oldu. Bu madende altın dışında yüksek miktarda gümüş üretimi de gerçekleştirilmiştir.
Dünyada, 1971–2015 yılları arasında kayıtlara geçen 17 altın madeni kazasının yedi tanesi siyanürlü su havuzlarıyla bağlantılıdır. Üstelik bu kazaların 6 tanesi İliç Altın Madeni’ni de işleten Kanadalı firmanın işlettiği madenlerde yaşamıştır.
Kısaca hatırlarsak, 1984 ve 2000’de Papua Yeni Gine’de aynı madende; 1995’de Guyana’da; 1995,1998, 2014 ve 2015’te Kanada’da; 1996’da Filipinler’de, 1998’de Kırgızistan’da; 2003’de Honduras’ta; 2004’te Gana’da; 2005’te Laos’ta; 2006’da Avustralya’da; 1984 ve 2009’da ABD’de 2014’te Güney Afrika’da 2015’te Arjantin’de altın madeni kazaları olmuştur.
En büyük kazalardan biri, 30 Ekim 1971 Certej barajı felaketi, Romanya’nın Certeju de Sus kasabasında bulunan bir altın madenine ait atık barajının çökmesiyle meydana gelen büyük bir çevre ve insanî yıkımdır. Madenin asitli ve siyanürlü kimyasal atıklarının tutulduğu baraj duvarı çökünce yaklaşık 300 bin m³ zehirli çamur ve su seli kasabaya doğru akmış, önüne çıkan tüm binaları yerle bir etmişti. Resmi kayıtlara göre 89 kişi hayatını kaybetti, ancak yerel halk ve sonraki tahminler gerçek ölü sayısının daha fazla olduğunu iddia etmektedir. Dönemin sözde sosyalist Nikolay Çavuşesku yönetimi, olayın büyüklüğünü gizlemek ve uluslararası tepkilerden kaçınmak için felaketle ilgili haberleri sansürlemişti.
Türkiye’de ise 7 Mayıs 2011 tarihinde Kütahya Gümüş Madeni atık barajı orta bendinin 18 Kasım 2021’de Şebinkarahisar’da, Yıldızlar Holding’e ait Nesko Maden’in bakır işletmesinde ağır metaller içeren atık havuzunun patlaması çevre yıkımlarına neden olmuştu. Ama o kazalar yeterince yankı uyandırmamıştı.
Avrupa Parlamentosu, Mayıs 2010’da siyanürlü altın madenciliğinin AB sınırları içinde yasaklanması yolunda bir karar almışken aynı yıllarda Türkiye’nin her bölgesinde bu yöntemle altın arama çalışmaları daha da hızlandı. Sözde Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporları alınmakta, bu raporlara karşı açılan davaların sonuçlanması bile beklenmeden madenler işletmeye açılmakta, mahkemeden alınan bozma kararlarına uyulmamakta ve talan son hızla devam etmektedir. Maden göçüklerine karşı mücadele ederken aslında hep var olan ama İliç Çöpler Altın Madeni kazasına kadar yeterince bilincinde olmadığımız yeni tip bir çevre felaketi ile tanıştık.
(Resim: İliç Çöpler Altın Madeni Sahası)
2010’dan bu yana Erzincan İliç’teki Çöpler Altın Madeni’ni işleten Anagold’un %80’i Kanadalı SSR Mining firmasına, %20’si ise Çalık Holding’e bağlı Lidya Madencilik’e aittir. Madende 1 ton topraktan ortalama 1,25 ila 1,7 gram arasında altın elde edilmektedir. Yılda ortalama 6 ton altının yanında gümüş ve bakır gibi pek çok başka değerli maden de elde edilmektedir.
Verdiği zararın yanında elde ettiği kâr yetmezmiş gibi, SSR Mining’in Türkiye’de önceki dönemlerden kalan 8,6 milyon dolar vergi borcu 2023’te affa uğrayarak faizi ve cezası ile sıfırlanmıştı.
13 Şubat 2024’te yaklaşık 10 milyon m³ hacminde bir siyanürlü atık toprak kütlesi, 200 metrelik bir yamaçtan Sabırlı Deresi’ne doğru 800 metre kaymış ve 9 işçinin canına mal olmuştu. Açıklamalarda, liç (İngilizce leaching-süzme kelimesinden geliyor) adı verilen bu yığının yayıldığı alanın 300 binm²kadar olduğu söyleniyordu. Ama hiçbir yetkili, bu yığından toprağa ve suya geçerek havzayı Basra Körfezi’ne kadar kirletecek olan siyanür kirliliğinden söz etmedi.
Kazadan sonra TMMOB’nin Anagold’un ruhsatlarına karşı açtığı dava, bu ruhsatların yıllar önce verilmiş olduğu ve zaman aşımına girdiği gerekçesiyle Erzincan İdare Mahkemesi tarafından ret edilmişti. İstinaf mahkemesi davanın yeniden görülmesine karar verdi. Dava yeniden görülmeye başlandı ama bu, davanın Anagold aleyhine sonuçlanabileceği anlamına gelmiyor. Sonuçta kapitalist sistemin kanunları onları korumak için var ve mahkemeleri kapitalizmin hizmetindedir. Nitekim kazaya davetiye çıkaran, 2021’de kapasite artırımına verilen olumlu ÇED raporudur ve bu raporlar doğrudan Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilmektedir.
Asıl göz ardı edilen, bu madenler kapansa bile arkada bırakacakları dev göletlerdir. Romanya’da meydana gelen ve Avrupa’nın Çernobil’den sonra yaşadığı en büyük çevre felaketi olarak adlandırılan Baia Mare Aurul felaketinihatırlayalım:30 Ocak 2000’de şiddetli yağmur ve kar erimesinin ardından siyanür içeren göletin bir kısmı yıkıldı ve 100 bin m³ siyanürlü su, Tuna nehrine ve onun kolları Lapus ve Tzisa nehirlerine karışarak bu nehirlerin geçtiği tüm bölgeleri, tüm Tuna havzasını zehirleyerek Karadeniz’e kadar ulaşmıştı. Bu nehirlerin geçtiği her bölgede ekolojik sistemler yok olmuştu.
(Resim: Baia Mare felâketinden etkilenen alanın haritası)
Kaza 30 Ocak 2000’de bu noktada meydana geldi. Siyanür miktarı 32,6 mg/l olarak ölçüldü.
Üçüncü gün 13,5 mg/l olarak bu noktaya ulaştı.
Altıncı gün bu noktada 3,7 mg/l olarak ölçüldü.
Onuncu gün bu noktada 3,8 mg/l olarak ölçüldü. On ikinci gün bu noktada 3,2 mg/l olarak ölçüldü. On dördüncü gün bu noktada 2,2 mg/l olarak ölçüldü. On altıncı gün bu noktada 1,49 mg/l olarak ölçüldü. On sekizinci gün siyanürün ulaştığı nokta. Yirmi altıncı gün siyanürün ulaştığı nokta.
Siyanür sızıntısına sebep olan baraj 1998’de, Romanya hükümeti ve Avustralyalı bir şirket tarafından ortak olarak kurulmuştu. Olayın ardından barajın dayanıklılığı tartışılırken Romanya hükümeti barajda yaşanan patlamanın sebebini olağan dışı hava koşulları olarak açıkladı. Romanya Çevre Bakanlığı, felaketten bir yıl önce, maden işletmesinin eski çalışanları tarafından güvenlik endişesiyle uyarılmıştı. Eski çalışanlar, maden işletmesinin inşası sırasında ciddi eksiklikler olduğunu söylemişti ama kâr hırsı gözleri kör, kulakları sağır etmişti.
Macaristan Çevre Bakanlığı o dönem yaptığı açıklamada, siyanür sızıntısının insan sağlığını tehdit ettiğini vurgulayarak Tizsa nehrinin kuzeyinde içme suyundaki siyanür seviyesinin kabul edilebilir limitin 100 katına ulaştığını açıklamıştı. İçme sularında kabul edilebilir maksimum siyanür miktarının Dünya Sağlık Örgütü (WHO) standartlarında 0,05 mg/L (ppm) olduğunu akılda tutalım. Avrupa Çevre Birimi kazayı, bölge sularının başına gelebilecek en kötü senaryo olarak tanımlamıştı. Siyanürle beraber sulara bakır, çinko, cıva ve manganez de karıştığını belirtelim. Zehirlenen yalnızca insanlar değildi. Sızıntı, bölgedeki ekosistemi tümüyle etkiledi. Ölü nehir adını alan Tizsa’da balıkların %80’inden fazlası öldü ve bölgede vahşi/yaban hayatın çoğu yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.
Bu faciadan, Romanya’dan başka Ukrayna, Moldovya, Macaristan, Sırbistan ve Bulgaristan da etkilendi. Baia Mare’deki ana sızıntıdan yaklaşık beş hafta sonra, aynı bölgedeki Maramureș’te başka bir maden olan Baia Borșa’da da aşırı yağışlar nedeniyle ikinci bir atık barajı kazası yaşanmıştı.
Türkiye’deki Altın Madenleri
Kanada merkezli Eldorado Gold ile Türk ortak Tüprag Metal Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş firmalarına ait Uşak Kışladağ’daki altın madeninin yerinde20 yıl önce 900 m yükseklikte yemyeşil bir tepe vardı. Şimdi ise o tepenin yerinde 650 m derinliğinde ve bir km. çapında bir çukur vardır. Geriye, çöle dönmüş, bütün canlıları, özellikle üzüm bağları ve yer altı suları yok olmuş çıplak bir arazi, bir de dev bir siyanür gölü kalmış. Türkiye’nin en büyük, Avrupa’nın ise ikinci en büyük altın madeni olan Kışladağ Altın Madeni’nde bir ton kayaçtan ortalama olarak sadece 0,8 ile 1,5 gram arasında altın elde edilmekteydi. 10 yılda 80 ton altın elde edilen bu madenden T.C. Devleti’ne kalan pay ortalaması sadece %4’tür.
Bu madenin ÇED olumlu kararının iptali amacıyla 2004’te açılan dava hâlâ bitmiş değildir. Eğer işletme sözleşmesi 3. kez uzatılmazsa, 3 yıl sonra, belki de dava bitmeden maden kapanacak. Bu maden için DEM Parti tarafından verilen soru önergesi, tabii ki tüm diğer madenler için verilen önergeler ve halk yararına her konuda olduğu gibi iktidar ve ortağının oylarıyla TBMM’de reddedildi.
(Resim: Kışladağ Altın Madeni sahasının öncesi ve sonrası)
Madencilikte kirleticilerin bazılarını gösteren çizelge
Türkiye’deki altın madenlerinin yerlerini, işletme sahiplerini ve açılış yıllarını gösteren liste:
Ovacık Altın Madeni – İzmir/Bergama – Koza Altın – 2001
Sart Altın Madeni – Manisa/Sart – Pomza – 2002
Kışladağ Altın Madeni – Uşak/Eşme- El Dorado Gold/TÜBRAG Madencilik – Kanada- 2006
Mastra Altın Madeni – Gümüşhane – Koza Altın – 2009
Çukuralan Altın Madeni – İzmir – Koza Altın – 2009
Çöpler Altın Madeni – Erzincan/İliç – Anagold – 2010
Efem Çukuru Altın Madeni – İzmir – El Dorado Gold/TÜBRAG-Kanada – 2011
Kaymaz Altın Madeni – Eskişehir- Koza Altın – 2011
Bolkardağ Altın Madeni – Niğde – Gümüştaş Madencilik- 2012
Midi Altın Madeni- Gümüşhane – Yıldızbakır – 2012
Himmetdere Altın Madeni – Kayseri – Koza Altın – 2012
Fatsa Altın Madeni- Ordu – Altıtepe Madencilik – Bahar/Stratex-Oriole/Cominco – 2015
Bakırtepe Altın İşletmesi – Sivas – Koç/Demir Export – 2015
İnlice– Konya-Esan-2015
Kaş Altın Madeni – Kayseri – Koç/Demir Export – 2016
İnlice Altın Madeni – Konya – Eczacıbaşı/Esan – 2016
Kızıltepe Altın Madeni – Balıkesir – Zenit Altın – El Dorado Gold – 2017
Lâpseki Altın Madeni – Çanakkale – Norol/Tümad Madencilik – 2018
İvrindi Altın Madeni – Balıkesir – Norol/Tümad Madencilik – 2019
Öksüt Altın Madeni – Kayseri/Öksür – Öksüt Madencilik/Centerra – 2020
Gediktepe- Balıkesir-Lidya-2022
Altın madenciliği neden zararlıdır?
Madencilik faaliyetleri bir bütün olarak; arama, çıkarma ve zenginleştirme yani işleme süreçlerini kapsar. Tüm bu işlemler süresinde havaya, suya ve toprağa çok miktarda kirleticiler karışır. Bu maddeler besin zincirlerine de sızarak biyolojik birikime neden olurlar. Hayvan ve bitkilerden insanlara da geçerek sağlık açısından risk oluştururlar.
Arsenik (As), cıva (Hg), kurşun (Pb), kadmiyum (Cd), bakır (Cu) ilk akla gelen kirleticilerdir. Bunların dışında bileşik veya karışım hâlindeki sülfürik asit (H₂SO₄), pirit (demir sülfür-FeS) gibi maddeler de kullanılır. Ya da asitler, maden yataklarında bazı maddelerin hava ve suyla teması sonucunda kendiliklerinden oluşurlar. Bu asidik sular, çevrelerindeki diğer ağır metalleri de çözerek yeraltı ve yerüstü su kaynaklarına taşırlar ve onları canlı yaşayamaz hâle getirirler. Bir araştırmaya göre, altın madenciliğinden kaynaklı yıllık küresel zehirlenmelerinin%38’ini cıva zehirlenmesi oluşturuyor.
Tüm madenler, ama özellikle altın madenleri en yüksek sera gazı üreticileridir. Bir başka araştırmaya göre de Avrupa ülkeleri arasındaki tüm yolcu uçuşlarının toplamından daha fazla sera gazı salınımına neden oluyorlar. Bu durum küresel ısınmayı önemli ölçüde artıran faktörlerden biridir. Metan (CH₄), karbonmonoksit (CO), kükürt dioksit (SO₂) ve karbondioksit (CO₂) gibi gazlar kırma, eleme, delme ve taşıma işlemleri sırasında havaya yayılırlar. Ayrıca içerdikleri partiküller atmosferi kirleterek tüm insanlık için tehlike yaratırken onlara doğrudan maruz kalan maden işçilerinde silikozis ve asbestozis gibi ölümcül akciğer hastalıklarına yol açarlar.
Madenciliğin en büyük zararlarından biri de toprak erozyonu ve habitat kaybıdır. Tarım arazileri yok olurken yerel flora ve faunanın yaşam alanları da yok olur ve biyolojik çeşitliliği azalır. Geçim kaynakları tükenen yerel halk göçmen durumuna düşer.
Madencilik sektörü genellikle düşük ücretler, uzun çalışma saatleri ve yetersiz iş güvenliği önlemleri ile iş kazalarının en yüksek olduğu sektördür. Her yıl dünyada ve Türkiye’de yüzlerce işçi madenlerde ölür, yaralanır, sakat kalır. Yetersiz güvenlik önlemlerini görmeyen utanmaz politikacılar için bu durum madenciliğin fıtratındandır.
Tüm madencilik sektörü için geçerli olan ve sadece bir kısmına değindiğimiz zararlar altın madenciliğinde katmerlenir. Orada işin içine daha önce bahsettiğimiz ve daha da zararlı olan siyanür girer.
26 Eylül 2026
