Koronavirüsü nedeniyle İş Kanunu’na 16 Nisan 2020 tarihinde eklenen geçici madde ile iş veya hizmet sözleşmelerinin, “ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller”, iş veya hizmet sözleşmelerinde sürenin sona ermesi, iş yerinin faaliyetinin sona ermesi, işin sona ermesi halleri dışında, 3 ay süreyle işveren tarafından feshedilmesi yasaklanmıştı.
Ayrıca geçici maddede patronlara işçileri 3 aylığına ücretsiz izne ayırmasına ilişkin düzenlemeye de yer verilmişti.
“İşten çıkarma yasağı” son olarak 30 Haziran’a kadar uzatıldı.
Kod 29, işçinin İş Kanunu’nun 25. maddesinin ikinci bendinde sayılan “Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller (davranışlar)” sergilediği gerekçesiyle iş akdinin feshedildiğini gösteren bir kod ve uygulama.
Patronlar tazminat ödememek ve işten çıkarma yasakları süresince dilediğince işçi çıkarmak için İş Kanunu’nun 25. Maddesi ikinci bendini kullanıyor.
Aynı zamanda bu madde, işçilerin işsizlik ödeneğinden faydalanmalarının da önünde engel. İŞKUR, işçi işsizlik ödeneği için başvuru yaptığında işten ayrılış bildirgesindeki kod numarasına bakıyor. Kod 29 girilmişse işçiye işsizlik maaşı ödemiyor. İşten çıkış gerekçesi olarak 29 numaralı kod gösterilen işçiler kısa çalışma ödeneği de alamıyor.
Kod 29, işçilerin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işsizlik ödeneğine hak kazanamadığı bir işten çıkarma türü.
Pandemi döneminde kod 29 patronların elinde sendikalaşma mücadelesi yürüten, hak alma mücadelesi veren işçilere karşı silaha dönüştü.
SGK’nun verilerine göre, 2018’de 233.430 işçi, 2019’da 194.524 işçi, 2020’de 176.662 işçi kod 29 ile işten atıldı.
SGK tepkiler ve bu konuda yürütülen mücadele sonucunda, Nisan ayında kod 29 uygulamasında yeni bir düzenlemeye gitti.
SGK’nun açıklamasının bir bölümü şöyle:
“Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller görevin kasten ve sürekli ihmali, mazeretsiz işe gelmemek gibi maddelerin yanı sıra cinsel taciz, küfür, hırsızlık, uyuşturucu madde kullanmak gibi halleri de içermektedir. Bu hallerin tamamında iş akdinin feshi durumunda işten ayrılış işlemlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirimleri ‘29 nolu kod ‘ üzerinden yapılmaktadır.
Birbirinden farklı fesih nedenlerinin tamamının aynı kod (Kod-29) ile bildiriminin çalışma hayatında belirsizliklere yol açtığının görülmesi üzerine SGK genelgesinde yapılan değişiklik ile ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallerin tamamı için ayrı ayrı kodlar belirlenmiştir. Böylelikle mazeretsiz devamsızlık hali ile hırsızlık gibi birbirinden farklı fesih sebeplerinin farklı bildirim kodları ile yapılması sağlanarak, olası sorunların önüne geçilecektir.”
“Ahlak ve iyi niyet kuralları” olarak belirtilen haller için bugüne kadar bir kod kullanılıyordu. Bundan sonra “ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallerin tamamı için ayrı ayrı kodlar” kullanılacaktır.
SGK’nun kod 29 uygulamasında yaptığı değişiklik budur.
Çok geçmeden yeni uygulamanın sonuçları görülmeye başlandı.
Bir örnek:
Gaziantep’te Angel Halı’da çalışan işçilerin önce mola hakları elinden alındı, sonra telefonları alınmaya çalışıldı. Nedeni iş esnasında telefon görüşmesi yapılması. Oysa işçiler mola saatlerinde görüşme yapıyorlardı. Telefonlarını vermek istemeyen işçiler içeri alınmadı. Noter çağırılarak tutanak tutulup Kod 46’yla 60 işçi işten atıldı.
Kod 46: “işçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunma” durumlarını ifade eden bir kod.
Sermayenin düzeni yıkılmadığı sürece ne kodlama biter, ne de sömürü!
6 Mayıs 2021
