Kürt milliyetçilerinin Kürdistan a Sor Cumhuriyeti ya da Kızıl Kürdistan Cumhuriyeti adını verdikleri/kullandıkları Kürdistan Uyezdi hakkında gerçek durum nedir?
Kürt milliyetçilerinin Stalin’e en çok saldırdıkları konulardan biri de Kürdistan Uyezdi konusudur.
Bu konuda neler söylenmiyor ki? Birkaç örnek;
“Lenin Otonom Kürdistan kurma emri verdi, Stalin Özerk Cumhuriyeti lağvetti!” “Kürdistan Özerk Cumhuriyeti Stalin tarafından 1929’da tasfiye edildi.” “SSCB Türkiye ile ilişkilerinin bozulmaması için Kürdistan Özerk Cumhuriyetini lağvetti.” “Stalin Mustafa kemal’in isteklerini dikkate alarak Kürdistan Özerk Bölgesini ortadan kaldırdı.”
Bu çarpıtmaların, açık yalanların gerçeklikle bir ilgisi yoktur.
Gerçek durum kısaca şöyledir:
*Kürtler Kafkasya’da, Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti içinde dağınık olarak yaşıyorlardı.
*Azerbaycan SSC sınırları içinde kalan bir alanda Kürt nüfusun yoğunluğu dikkate alınarak 1923’te Kürdistan Uyezd (Kürdistan Kazası) kuruldu.
*Azerbaycan Komünist Partisi (Bolşevik) Partisi, Başkanlık Heyeti toplantısı Tutanağı, 16 Temmuz 1923
(…) Karar Alındı:
d)Kürtlerin yerleşik olduğu topraklarda “Kürdistan Uyezdi” oluşturulması (…)
Azerbaycan K (B) P MK Sekreteri S. Kirov” (H. Şamil, Diaspora Kürtleri, sayfa 51) (Hüseyin Can, Kürtler ve Stalin, Ceylan Yayınları, Sayfa 173)
*Kürdistan Uyezdi, yani Kürdistan Kazası idari birimi Laçin, Kelbecer, Zengilan, Kubadlı, Cebrail’i kapsayan 10.000 km2’den az bir alanı kapsıyordu.
1921’de bu bölgedeki Kürt nüfus 30 bin, 1926’da 50 bin civarındadır.
*Kürdistan Uyezdi’nin statüsü “özerk bölge”, “otonomi”, “özerk cumhuriyet”, “cumhuriyet”, “devlet” vb. değildir.
*1923 yılında Azerbaycan SSC toprakları 17 ayrı idari birime ayrılmıştır. Kürdistan Uyezdi de bu idari birimlerden biridir. Statüsü kazadır.
* Kürdistan Uyezdi’nin kaza statüsüne 1929’da son verilir. Kürdistan Uyezdi önce Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi’ne dahil edilir. Kısa bir süre sonra 25 Mayıs 1930’da “Kürdistan Dairesi” şeklinde örgütlenir. 23 Temmuz 1930’da SSCB genelini kapsayan bir karar ile “ülke genelinde dairelerin iptal edilerek il düzenlemesine geçilmesi” kararı alınır. Bu karar temelinde Kürdistan Uyezdi’nin “Daire” konumuna Azerbaycan SSC tarafından son verilir.
* Kürdistan Uyezdi ile aynı konuma sahip olan 17 kazanın 1929’da “ulusal il” ya da “ulusal kaza” gibi idari örgütlenme birimleri politikasına son verildiğinde; Azerbaycan SSC’nde toplam sekiz bölgenin konumu farklılaştı. Kürdistan Uyezdi ile birlikte aynı idari statüdeki diğer ulusal topluluklarının idari yapılanmaları da değişikliğe uğradı. Yeni düzenleme tüm idari birimler için geçerliydi. Bu değişikliğin sadece Kürdistan Uyezdi’yi hedeflediğini, Kürdistan Uyezdi’nin ortadan kaldırıldığını söylemek yanlıştır.
Üzerine çokça spekülasyon yapılan Kürdistan Uyezdi’nin akıbeti hakkında gelişme kısaca böyledir.
Bizim de doğru bulduğumuz Hüseyin Can’ın Ceylan Yayınlarından çıkan Kürtler ve Stalin kitabında, gelişmeler aktarılmakta, ayrıntılı değerlendirme yapılmaktadır. Kürtler ve Stalin kitabının okunmasını öneriyoruz.
24.10.2020
Yeni Dünya İçin Çağrı
