Uzun süredir kamuoyunda tartışılan ve AKP/MHP iktidarının önce “Terörsüz Türkiye”, daha sonra ise “Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşme” söylemiyle adlandırdığı süreçte yeni bir aşamaya geçildi. İmralı’da Abdullah Öcalan ile yapılan görüşmeler, DEM Parti heyetlerinin İmralı’ya gerçekleştirdiği ziyaretler ve devlet yetkilileriyle sürdürülen pazarlıkların ardından, beklenen kanun teklifi 5 Ağustos’ta Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na sunuldu.
Kanun teklifinin daha ilk maddesi, sürecin hangi temeller üzerinde yürütüldüğünü açıkça ortaya koyuyor. Devlet, öncelikle PKK/KCK ve onunla bağlantılı kabul ettiği bütün oluşumların fiili varlıklarına son verdiklerini ve ellerindeki tüm silah ve mühimmatı teslim ettiklerini ilan etmelerini istiyor. Ancak örgütün bunu açıklaması tek başına hiçbir anlam taşımıyor.
Asıl belirleyici olan devletin kendisidir. PKK/KCK’nin gerçekten feshedildiğine ve silahların eksiksiz teslim edildiğine devletin güvenlik kurumlarının karar vermesi gerekiyor. Bununla da yetinilmiyor; güvenlik kurumlarının bu tespiti, Milli Güvenlik Kurulu tarafından onaylandıktan ve bu karar Resmî Gazete’de yayımlandıktan sonra kanunda öngörülen hükümler işlemeye başlıyor. Bu kanunla birlikte sürecin hukuki anahtarı bütünüyle devletin elindedir.
Kanun teklifinin başlığı ile içeriği arasında açık bir çelişki bulunuyor. Başlıkta “Milli Dayanışma” ve “Toplumsal Bütünleşme” gibi uzlaşmayı ve ortaklaşmayı çağrıştıran kavramlar kullanılıyor. Ancak daha ilk maddede bütün bu söylemin arkasındaki gerçek niyet ortaya çıkıyor. PKK/KCK, “terör örgütü” olarak tanımlanıyor ve kanunun bütün hükümleri bu tanımlama üzerine kuruluyor.
Sürecin başında AKP/MHP hükümetinin kullandığı “Terörsüz Türkiye” söylemi, özellikle Kürt siyasi hareketinden gelen eleştiriler nedeniyle daha yumuşak görünen “Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşme” başlığıyla değiştirildi. Ancak değişen yalnızca etikettir. Etiket kazındığında altında yine aynı devlet yaklaşımı ortaya çıkmaktadır. Kanun metni, PKK/KCK’yi “terör örgütü” olarak tanımlamaya devam etmekte ve bütün hukuki düzenlemeyi bu kabul üzerine inşa etmektedir. Yasanın amacı, bütün siyasi mahkûmları kapsayan bir yasa değildir. Kanun yalnızca PKK/KCK ve devletin bu örgütle bağlantılı kabul ettiği suçlar bakımından uygulanacaktır.
3.madde, kanun teklifinin en önemli düzenlemelerinden birini oluşturuyor. PKK/KCK’nin feshedildiğinin ve bütün silahlarını teslim ettiğinin devlet tarafından tespit edilmesi, ardından da bu tespitin Milli Güvenlik Kurulu tarafından onaylanarak Resmî Gazete’de yayımlanması gerekiyor. Bu şart yerine gelmeden kanunun bu maddesi uygulanmıyor.
Bu koşul sağlandıktan sonra, kanun kapsamına giren suçlarla ilgili soruşturma ve davalar belirli sürelerle erteleniyor. Üst sınırı 15 yıl veya daha az hapis cezası gerektiren suçlarda soruşturma ve kovuşturmalar 5 yıl, 15 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda ise 10 yıl erteleniyor. Ancak kasten öldürme suçları ile 1 Haziran 2005’ten önce işlenen ve müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlar bu düzenlemenin dışında bırakılıyor.
Madde ayrıca, erteleme süresi boyunca dava zamanaşımının işlemeyeceğini, dosyaların ve delillerin korunacağını, müsadere edilen mal ve varlıkların ise Hazineye aktarılacağını hükme bağlıyor. Yani davalar tamamen ortadan kaldırılmıyor; belirlenen süre boyunca bekletiliyor ve devlet, gerektiğinde yeniden işlem yapabilmek için bütün dosya ve delilleri elinde tutmaya devam ediyor.
Maddenin ikinci fıkrası, savcılık veya mahkeme tarafından verilen erteleme kararlarına karşı itiraz yolunu açık tutuyor. Cumhuriyet savcısının verdiği kararlara iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine, mahkemenin verdiği kararlara ise yine iki hafta içinde itiraz edilebiliyor.
Üçüncü fıkra ise devletin denetimini daha da güçlendiriyor. Milli Güvenlik Kurulu kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından önce işlenmiş ve bu kanun kapsamına giren suçlarla ilgili olarak daha sonra başlatılacak soruşturmalar, ancak kanunla oluşturulan Kurulun izniyle yürütülebiliyor. Başka bir ifadeyle, bu tür soruşturmaların açılıp açılmaması artık doğrudan Kurulun onayına bağlanıyor.
4.madde,3. madde kapsamında haklarında erteleme kararı verilecek kişilerle ilgili uygulanacak adli işlemleri düzenliyor. Buna göre, tutukluluk ve adli kontrol tedbirleri yeniden değerlendiriliyor; gerekli koşulların oluşması hâlinde bu tedbirler kaldırılıyor. Ayrıca istinaf veya temyiz aşamasında bulunan dosyalar hakkında bozma kararı verilerek dosyalar, kanunun öngördüğü erteleme hükümlerine uygun hâle getiriliyor.
4.madde,erteleme kararlarının nasıl uygulanacağını ve hangi koşullarda geçerliliğini kaybedeceğini düzenliyor. Buna göre, verilen bütün erteleme kararları özel bir kayıt sistemine alınıyor. Bu kayıtlara ise yalnızca yeni bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında savcı, hâkim ya da mahkeme tarafından ihtiyaç duyulması hâlinde erişilebiliyor.
Maddeye göre, erteleme süresi içinde kişi yeniden “terör” suçlarından birini işlerse erteleme kararı kaldırılıyor ve soruşturma ile kovuşturma kaldığı yerden devam ediyor. Bu durumda verilecek cezanın infazı da artık ertelenmiyor. Buna karşılık, erteleme süresi boyunca yeni bir “terör” suçu işlenmezse soruşturma aşamasındaki dosyalar için kovuşturmaya yer olmadığı, dava aşamasındaki dosyalar için ise düşme kararı veriliyor.
6.madde,haklarında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunan kişilerle ilgili infazın ertelenmesini düzenliyor. Ancak bu düzenlemenin uygulanabilmesi için de önce PKK/KCK’nin feshedildiğinin ve silahlarını teslim ettiğinin devletin güvenlik kurumlarınca tespit edilmesi, bu tespitin Milli Güvenlik Kurulu tarafından onaylanması ve Resmî Gazete’de yayımlanması gerekiyor.
Bu şartın gerçekleşmesinden sonra, kasten öldürme suçundan mahkûm olanlar ile 1 Haziran 2005’ten önce işlenen ve müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlardan hüküm giyenler bu düzenlemenin dışında tutuluyor. Diğer hükümlülerden 15 yıl veya daha az hapis cezası alanların cezalarının infazı 5 yıl, 15 yıldan fazla hapis cezası veya müebbet hapis cezası alanların infazı ise 10 yıl erteleniyor.
Madde ayrıca, infazın ertelenmesine ilişkin kararlara itiraz edilebileceğini, bütün erteleme kararlarının özel bir kayıt sistemine alınacağını ve erteleme süresi içinde yeniden bir “terör” suçu işlenmesi hâlinde erteleme kararının kaldırılarak cezanın infazına devam edileceğini hükme bağlıyor. Buna karşılık, belirlenen süre içinde yeni bir “terör” suçu işlenmezse verilen ceza infaz edilmiş sayılıyor. Erteleme kararlarının takibini ise Cumhuriyet başsavcılıkları yürütüyor.
7.madde,kanunun uygulanmasını denetleyecek ve süreci yönetecek mekanizmayı düzenliyor. Buna göre, Cumhurbaşkanı Yardımcısının başkanlığında; Adalet, Dışişleri, İçişleri ve Milli Savunma Bakanları ile Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, MİT Başkanı ve Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterinden oluşan bir Kurul oluşturuluyor. Bu Kurul, sürecin uygulanmasını takip edecek, değerlendirecek ve gerekli gördüğünde alt komisyonlar kurabilecektir.
Maddeye göre Kurul, örgütün tamamen tasfiye edilip edilmediğini düzenli olarak değerlendirecek ve gerekli gördüğü takdirde yeni adli, idari ve yasal düzenlemeler yapılmasını talep edebilecektir. Ayrıca daha önce verilen erteleme kararlarını da belirli aralıklarla gözden geçirecek; uygun görmesi hâlinde hak yoksunluklarının kaldırılması için ilgili mahkemelere veya infaz hâkimliklerine başvurabilecektir.
Kurulun çalışmaları hakkında TBMM’ye düzenli bilgi verilecek ve meclis bünyesinde bir İzleme Komisyonu kurulacaktır. Ancak kanunun uygulanmasına ilişkin bütün koordinasyon ve yürütme yetkisi esas olarak Cumhurbaşkanlığı bünyesinde oluşturulan bu Kurulun elinde bulunacaktır.
8.madde,silah bırakma sürecini düzenliyor. Buna göre, kanun kapsamındaki örgüt mensuplarının teslim ettikleri veya beyan ettikleri silahlar, mühimmat, patlayıcı maddeler ile diğer araç ve gereçler kayıt altına alınıyor. Bu işlemlerin nasıl yürütüleceğine ise İçişleri Bakanlığı ile Milli Savunma Bakanlığı, güvenlik kurumlarının görüşünü alarak karar veriyor.
8.madde,kanundan yararlanma süresini belirliyor. Buna göre, Milli Güvenlik Kurulu kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasının ardından altı ay içinde ilgili Cumhuriyet başsavcılığına veya Kurulun görevlendirdiği kurumlara yazılı başvuruda bulunan kişiler bu kanun hükümlerinden yararlanabiliyor.
8.madde ise kanunun uygulanmasında görev alan kamu kurumlarının görevlerini gecikmeksizin yerine getirmesini öngörüyor. Ayrıca, bu kanun kapsamında verilen görevleri yerine getiren kamu görevlileri ile süreçte görev alan kişiler hakkında, bu faaliyetleri nedeniyle hukuki, idari veya cezai sorumluluk doğmayacağı hüküm altına alınıyor. Böylece kanunun uygulanması sırasında görev alanlara yasal güvence sağlanıyor.
Kanun teklifinin maddelerini genel olarak değerlendirdiğimizde, geçmişte izlenen devlet politikalarıyla karşılaştırıldığında önemli bir değişimin yaşandığını söylemek gerekir. Bir dönem “Bu ülkede Kürt yoktur”, “Kürt sözcüğü kart-kurt seslerinden türemiştir” denilerek Kürt kimliği ve Kürt ulusal sorunu inkâr edilirken, bugün devlet aynı sorunu bir kanun teklifiyle düzenleme noktasına gelmiştir. Elbette bu değişim, devletin demokratikleşmesinin değil; uzun yıllar süren silahlı mücadelenin, devletin yıllarca sürdürdüğü “bitirdik, bitiriyoruz” söylemlerinin pratikte sonuç vermemesinin ve değişen siyasal koşulların bir ürünüdür.
Kanun teklifi, devletin demokratikleştiğinin ya da Kürt ulusal sorununu çözme iradesi gösterdiğinin bir kanıtı değildir. Karşımızda, uzun yıllardır adım adım hayata geçirilen bir devlet projesi bulunmaktadır. Devlet, yürüttüğü askerî, siyasi ve diplomatik stratejinin; İmralı‘da gerçekleştirilen görüşmelerin ve taraflar arasında yapılan pazarlıkların sonucunda, Kürt ulusal hareketini tarihsel bir tasfiye sürecine sürüklemiştir. Meclis’e sunulan kanun teklifi ise bu tasfiyeyi hukuki güvence altına almayı ve ortaya çıkan yeni siyasal dengeyi kalıcılaştırmayı amaçlamaktadır.
Öte yandan, TBMM’ye sunulan “Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi”, Kürt ulusal sorununun gerçek anlamda çözümü değildir. Kürt sorununun tarihsel ve demokratik çözümü, yalnızca belirli bir örgütün silah bırakmasına ya da belirli hukuki düzenlemelerin yapılmasına indirgenemez. Sorunun kaynağı ortadan kaldırılmadıkça, onun farklı biçimlerde yeniden üretilmesi de kaçınılmazdır.
Ulusal sorunun gerçek ve kalıcı çözümü, burjuvazinin siyasi iktidarı altında gerçekleşmez. Sermaye devletinin sınırları içinde halklar arasında tam hak eşitliği ve kalıcı barış sağlanamaz. Gerçek barış, sömürü düzeninin ve burjuva devlet iktidarının ortadan kaldırıldığı; işçilerin-emekçilerin iktidar olduğu; bütün ulusların kendi kaderlerini özgürce tayin etme hakkına sahip bulunduğu, tam hak eşitliğine dayanan demokratik ve özgür bir toplumsal düzende mümkün olacaktır.
Asıl sorun, bu hakkın özgürce kullanılabileceği siyasal koşulların yaratılmasıdır. Kürt halkının hiçbir baskı, tehdit ve devlet zorlaması olmadan kendi iradesini ortaya koyabileceği demokratik bir ortam sağlanmadan, ulusal sorunun çözüldüğünden söz edilemez.
Uluslar ve halklar arasında gerçek birlik, zorla dayatılan bir birlik değil, eşit haklara dayanan gönüllü birliktir. Zoraki birlik, inkâr ve baskı üzerine kurulan her siyasal düzen er ya da geç çözülmeye mahkûmdur. Kalıcı ve gerçek birlik ise ancak ulusların tam hak eşitliği temelinde, özgür iradeleriyle kuracakları gönüllü birlikle mümkündür.
6 Ağustos 2026
